1. Werkgevers doen weinig tegen fraude

Een groot deel van de werkgevers doet niets wanneer zij signaleert dat de werknemer fraudeert. Terwijl grote organisaties eerder geneigd zijn de politie er bij te betrekken doet het MKB niets omdat ze het niet nodig vinden of niet weten hoe ze het aan moeten pakken. Dit blijkt uit onderzoek van Securitas naar bedrijfsfraude in Nederland onder ruim 500 respondenten.

Van de MKB-organisaties doet 42 procent niets wanneer zij bedrijfsfraude signaleren. Bij de grote bedrijven doet 17 procent niets. Van de grote organisaties schakelt 21 procent direct de politie in en 28 procent kijkt wat zij kunnen verbeteren om een incident niet nogmaals te laten plaatsvinden. Bij de kleine bedrijven schakelt 14 procent de politie in.

Bron: HRpraktijk

2. Betrouwbare faciliteiten cruciaal

Het nieuwe werken hoeft niet fraudegevoeliger te zijn dan het werken op kantoor. Tenminste, als de zaken goed geregeld zijn.

Deze week maakte men de resultaten bekend van een onderzoek naar bedrijfsfraude. Het bedrijf onderzocht 1000 fraudezaken. Daaruit blijkt dat fraude plegen steeds makkelijker wordt. Op de vraag waarom zij fraudeerden, voerden de daders ‘het ging gemakkelijk’ nog nooit zo vaak als reden aan als in het afgelopen jaar. In 2009 was dat ook al het geval.

Altijd en overal bij bedrijfsgegevens
De stijgende lijn is volgens Hoffman vooral zorgwekkend in relatie tot de toename van flexibel werken. Door het tijd- en plaatsonafhankelijk werken kunnen medewerkers vaak overal en altijd bij bedrijfsgegevens. Maar ze kunnen bijvoorbeeld ook buiten kantooruren terecht op kantoor en op die manier veel makkelijker spullen meenemen.

3. Al 500 veroordelingen voor bedrijfsfraude in VS

WASHINGTON (bloomberg) - In de Verenigde Staten werden al 900 mensen, waaronder ongeveer 60 gedelegeerd bestuurders en voorzitters van directiecomités, in staat van beschuldiging gesteld, sinds de regering Bush twee jaar geleden een speciale werkgroep installeerde voor de strijd tegen fraude door bedrijven.

4. CRIMINALITEIT IN HET BEDRIJF SCHEVE SCHAATSERS

Criminaliteit in de werksfeer neemt vele vormen aan. Zowel werknemer als werkgever zijn, al dan niet opzettelijk, schuldig aan misdrijven. Van diefstal tot stalking, van fraude tot zwartwerken. Wat zijn de sancties? Is controle en preventie mogelijk?
Werknemers kunnen strafrechtelijk gesanctioneerde handelingen stellen tijdens de uitvoering van hun arbeidsovereenkomst. Weinig werkgevers staan hierbij stil, tot ze met de neus op de feiten worden gedrukt. Cijfers tonen immers aan dat diefstal, vervalsing van onkostenstaten, bekendmaking van zakengeheimen of het vragen en ontvangen van steekpenningen dagelijkse praktijk zijn in de ondernemingen. Ook de werkgever kan zich schuldig maken aan strafbare handelingen, al dan niet met een "onopzettelijk karakter" zoals het onjuist invullen van de C4 of het niet betalen van vakantiegeld op variabel loon. En dan zijn er nog de meer recente fenomenen, zoals stalking of het misbruik van internet en e-mail. In hoeverre is controle toegelaten en wat zijn de mogelijkheden tot sanctionering en preventie?[/p]

Diefstal
Onderzoek toont aan dat frauduleuze handelingen met 6% van de bedrijfsomzet gaan lopen. Het gebrek aan vervolgingen door de achterstand van het parket en de lichte sancties spelen zeker een rol bij de stijgende bedrijfsfraude. Ook de zwakke beleving en opvolging van de ondernemingswaarden zou het plegen van strafbare handelingen in de hand werken. Aandacht voor controle en preventie zijn uiterst belangrijk, vermits driekwart van de fraudegevallen erdoor ontdekt wordt (zie kaderstuk). Bovendien kan de rechtbank een ontslag om dringende reden weigeren, indien ze oordeelt dat er laksheid was in de controle door de werkgever.??Pieter Smedts, advocaat-vennoot van advocatenassociatie Claeys & Engels, licht eerst een van de meest voorkomende fraudevormen toe, namelijk diefstal en misbruik van bedrijfsgoederen. Smedts: "Hij die een zaak die hem niet toebehoort, bedrieglijk wegneemt, is schuldig aan diefstal. Betrapt worden is dus niet voldoende, het bedrieglijk karakter van het wegnemen dient aanwezig te zijn om strafrechtelijk vervolgd te worden. Omdat de diefstal door een dienstbode of 'loondienaar' gepleegd wordt, oordeelt het arbeidsgerecht strenger, gelijk wat de waarde van het ontvreemde goed ook is. Niet enkel de diefstal op zich verrechtvaardigt het ontslag om dringende reden, wel het feit dat deze handelwijze het vertrouwen en de samenwerking onmogelijk maakt."??Ook het indienen van onjuiste onkostenstaten is een belangrijk fraudefenomeen, als overtreding op de strafwetboekbepalingen over oplichting, misbruik van vertrouwen en valsheid in geschrifte. Meester Smedts waarschuwt: "Soms wordt deze praktijk aangemoedigd door de werkgever, maar dat is volledig af te raden. Als een aanvulling op een laag nettoloon krijgt de werknemer dan een extra vergoeding gebaseerd op privé-facturen die hij als onkosten inbrengt. Het gevaar bestaat immers dat de werknemer bij een mogelijk ontslag dreigt de fiscus hierover anoniem te tippen of te eisen dat die bedragen meetellen als loon bij de berekening van de opzeggingsvergoeding."??Andere, meer "verfijnde" vormen van fraude zijn bijvoorbeeld de vervalsing van rapporten over klantenbezoeken door vertegenwoordigers, of gevallen van afpersing door boekhouders. Corruptie door het geven en aanvaarden van steekpenningen door aankopers en leveranciers werd nu ook strafbaar gesteld als een vorm van actieve en passieve private omkoping. Als werkgever dit misbruik bewijzen, is niet gemakkelijk. De personen die hieraan meewerkten, willen immers hun job niet in gevaar brengen door te bekennen. Ook in andere gevallen is de bewijsproblematiek een netelige kwestie. Zegt Pieter Smedts: "Werkgevers huren een detective om de gangen van hun vertegenwoordigers na te gaan. Omdat deze echter handelt in opdracht van de werkgever, worden zijn observaties door de rechter meestal verworpen als niet objectief. Die observaties zijn wel nuttig om een stramien te bekomen van iemands gedrag, waardoor dan de nodige vaststellingen kunnen worden gedaan door een gerechtsdeurwaarder. Verklaringen van collega-werknemers worden ernstig genomen indien ze geloofwaardig zijn. Zo moet de verklaring zijn opgesteld in de eigen bewoordingen (dus niet voorgetypt). Desgevallend kunnen die personen als getuigen onder ede door de rechter gehoord worden."??Om vaststellingen te doen, wordt nogal eens gebruikgemaakt van camera's of een beroep gedaan op bewakingsdiensten of toezichthoudend personeel. Het plaatsen van zichtbare camera's op de werkplek is toegelaten, maar slechts in beperkte mate voor specifieke doeleinden en met inspraak van de ondernemingsraad. De taken, rechten en plichten van bewakers moeten opgenomen zijn in het arbeidsreglement. Ook de mogelijkheid tot fouilleren moet daarin bepaald worden. Geen of verouderde instructies over controle kunnen voor de rechter aanleiding zijn om de werkgever te beschuldigen van laksheid en de dringende reden tot ontslag te verwerpen.
drijfsfraude door werknemers: enkele cijfers??Volgens het Belgium Fraud Survey Report van KPMG en een enquête bij de 1000 grootste Belgische ondernemingen werd in 37% van de bedrijven interne fraude vastgesteld: in 19% ging het om bedrijfseigendom, 15% fraude met onkostennota's, 8% financiële fraude en 3% corruptie (steekpenningen).??Als redenen voor de blijvende stijging van bedrijfsfraude worden aangehaald: 22% gebrek aan vervolging, 31% lichte straffen, 31% economische omstandigheden, 37% te weinig aandacht voor preventie en ontdekking, 78% de zwakke beleving van de ondernemingswaarden.??Hoe wordt de fraude ontdekt? Voor 3% door de politie en het gerecht, 10% door anonieme melding, 15% melding door het management, 26% door interne audit, 26% door toeval, 33% door melding door collega's, 74% door interne controle.

Misbruik
Het ter beschikking stellen van een bedrijfswagen geeft nogal eens aanleiding tot mogelijk misbruik door de werknemer, zoals bijvoorbeeld geen aangifte doen van privé-kilometers, gebruik van de tankkaart voor een privé-wagen of de weigering om de wagen in te leveren op het einde van de arbeidsovereenkomst. Over dit laatste is Pieter Smedts duidelijk: "De werknemer heeft nooit een retentierecht op de wagen, zelfs als de werkgever hem nog geld schuldig is. De arbeidsovereenkomst waarvan de wagen deel uitmaakt, is immers beëindigd. Om alle mogelijke problemen te vermijden is er slechts één oplossing: stel een 'car policy' op en laat deze door iedere werknemer individueel ondertekenen." (zie kaderstuk)??Ook hier weer kan de bewijslast een obstakel vormen voor het nemen van maatregelen. Zo geeft dronkenschap nog niet onmiddellijk aanleiding tot ontzetting uit het recht op sturen, tenzij ze werd vastgesteld bij een politiecontrole. Ook bij misbruik van ziekte- of invaliditeitsuitkeringen lukt het de werkgever niet altijd zijn gelijk te halen bij een ontslag om dringende redenen. Indien een personeelslid privé- of andere professionele werkzaamheden verricht tijdens zijn ziekte of invaliditeit, maar de dokter verklaart in een medisch attest dat dit nodig is voor het genezingsproces, is het mogelijk dat de rechter deze verklaring volgt.??Stalking en ongewenst seksueel gedrag??Soms duiken ook nieuwe fenomenen op in de criminaliteit. Zo omschrijft het strafwetboek nu een stalker als iemand die een persoon belaagt terwijl hij wist of had moeten weten dat hij door zijn gedrag de rust van die persoon ernstig verstoort. Stalkingactiviteiten kunnen dus ook plaatsvinden in de werksfeer, zelfs als ze te maken hebben met privé-aangelegenheden. Bewijzen dat deze handelingen de arbeidsrelatie negatief beïnvloeden of dat er bedrijfsgoederen bij misbruikt werden, is dan aangewezen.??Ook in verband met ongewenst seksueel gedrag heeft meester Smedts een concreet advies: "De definitie van ongewenst seksueel gedrag moet omschreven zijn in het arbeidsreglement, samen met de aanduiding van een vertrouwenspersoon. Streng optreden, zowel door werkgever als rechtbank, is nodig om aan dergelijke praktijken een einde te maken. Dat geldt trouwens ook voor het toebrengen van slagen en verwondingen, waarbij de betrokkenen nogal eens uitlokking als verzachtende omstandigheid inroepen.
Mijn advies aan leidinggevenden is om hierin duidelijk op te treden: dit is een misdrijf en dat kan absoluut niet op de werkvloer."

Wat doen?
De invoering of een geregelde aanpassing van procedures om fraude door werknemers te vermijden, is een absolute noodzaak. Een snelle en duidelijke interne communicatie over een ontslag dat het gevolg is van een misbruik, voorkomt eveneens navolging. De keuze van het soort ontslag dient weloverwogen te zijn, met het oog op mogelijke gevolgen. Een ontslag op termijn of met een verbrekingsvergoeding, houdt het gevaar in dat er een precedent wordt gecreëerd. Een ontslag wegens dringende reden laten ombuigen in een door de werknemer zelf gegeven ontslag, is eveneens gevaarlijk. De werknemer kan immers achteraf verklaren dat hij hiervoor door de werkgever onder druk werd gezet. Deze dwang moet uiteraard wel bewezen worden: de rechtbanken aanvaarden een klacht wegens dwang gemakkelijker bij een lagere bediende dan bij een kaderlid.??Pieter Smedts waarschuwt eveneens tegen het impulsief indienen van een strafklacht bij een misbruik: "Zowel de behandeling van een gewone strafklacht, als een klacht met burgerlijke partijstelling duren zeer lang. Een ontslag om dringende reden kent slechts een termijn van drie werkdagen, maar een strafonderzoek vergt soms maanden. Strafklacht neerleggen bij een ontslag om dringende reden bij een beschermde werknemer is helemaal af te raden. Gedurende de gehele periode in afwachting van de uitspraak van de rechtbank, moet de werkgever immers een bijkomende vergoeding bovenop de werkloosheid betalen."

De criminele werkgever
De misdrijven gepleegd door de werkgever betreffen meestal inbreuken op het arbeidsrecht. Het aantal vastgestelde inbreuken verminderde van 21.626 in 1997 tot 14.516 in 1999, wellicht omdat de sociale inspectie zich meer ging toeleggen op preventie. Het aantal strafvervolgingen bleef procentueel ongeveer gelijk (van 23,5 naar 21,3%), maar het aantal klasseringen zonder gevolg daalde spectaculair (van 17,2 naar 1,7%). Buiten de bepalingen die te maken hebben met de arbeidsovereenkomst, staan er op alle inbreuken strafsancties met correctionele straffen, omdat de inbreuken beschouwd worden als wanbedrijven. Deze straffen variëren van 8 dagen tot 1 à 3 maanden gevangenis en/of een geldboete van 26 tot 500 frank (maal 100 of 200 opdeciemen), vermenigvuldigd met het aantal personen waarop de inbreuk gepleegd werd. De verjaringstermijn bedraagt meestal 5 jaar.??Voorbeelden van sociaalrechtelijke misdrijven zijn de niet of gedeeltelijke betaling van het loon, het niet betalen van het vakantiegeld op de variabele looncomponenten (sinds 1999 worden jaarlijkse bonussen ook als variabel loon beschouwd) en de onregelmatige terbeschikkingstelling van personeel. Het verlenen van zwartwerk kan aanleiding geven tot een hele resem inbreuken: RSZ-wetgeving, sociale documenten, bescherming loon, werkloosheid, arbeidsongevallen, arbeidsreglement, jaarlijkse vakantie enzovoort. De sancties zijn zwaar en worden ook hier vermenigvuldigd met het aantal betrokken werknemers. Zeker als het om buitenlanders gaat, wordt er hard gestraft en zelfs overgegaan tot de tijdelijke of definitieve, gedeeltelijke of volledige sluiting van de onderneming. Ook de betaling van de bijkomende kosten, zoals het repatriëren, komen ten laste van de werkgever en de eventuele tussenpersoon.??Inbreuken op het gebruik van de sociale documenten hebben bijvoorbeeld te maken met het invullen van het personeelsregister, het "ingebonden" boek waarin alle werknemersbewegingen genoteerd moeten worden. Ook de onjuiste invulling van de C4, bijvoorbeeld het foutief (neutraal) omschrijven van de ontslagreden met het oog op het bekomen van een werkloosheidsuitkering, kan aanleiding geven tot zware straffen. Pieter Smedts licht toe: "De werkgever heeft dan immers onjuiste of onvolledige verklaringen afgelegd, die aanleiding geven tot uitbetaling van uitkeringen. Een bijkomende factor is dat dit verklaringen zijn in verband met subsidies, vergoedingen en toelagen. Bovendien wordt ook valsheid in geschrifte ingeroepen. Opgelet: als dader van deze sociaalrechtelijke misdrijven wordt niet alleen de gedelegeerd bestuurder aangesproken, maar zijn sinds 1999 ook de rechtspersonen strafrechtelijk verantwoordelijk."
Car policy is geen overbodige luxe??Om problemen te voorkomen, is het nuttig afspraken rond het gebruik van bedrijfswagens vast te leggen en door elke werknemer te laten ondertekenen. Daarin wordt het volgende overeengekomen:??- de omstandigheden waarin de bedrijfswagen gebruikt mag worden??- het gebruik van de wagen in het buitenland, tijdens vakantie of ziekte??- de personen die de wagen mogen gebruiken, een eventuele gebruiksbeperking voor derden??- de aansprakelijkheid voor boetes en ongevallen??- het nemen van bijzondere voorzorgen of maatregelen??- het afsluiten van bijzondere verzekeringen??- de gebruiksduur van de wagen??- de zorg die aan de wagen moet worden besteed??- het al dan niet verbonden zijn van de bedrijfswagen aan een bepaalde functie??- de teruggave van de bedrijfswagen bij beëindiging van het arbeidscontract??- de sancties in geval van misbruik van de wagen of het niet naleven van de car policy??- een inschatting van het voordeel.

Internet en e-mail
Het informaticagebruik is een relatief nieuw fenomeen dat zich eveneens leent tot misbruik. De wetgeving is complex en vooral het recht op privacy bemoeilijkt controleren en sanctioneren. Smedts verduidelijkt: "Een inbreuk op de privacy kan enkel indien de betreffende acties en hun doel, namelijk de permanente en systematische controle van de informatiestromen, in het arbeidsreglement werden bepaald. Die doelstelling moet gerechtvaardigd zijn, bijvoorbeeld om de eigen rechten te beschermen en strafbare daden, zoals zedenschennis of bekendmaking van fabrieksgeheimen te voorkomen."??De bescherming van het communicatiegeheim maakt het afluisteren of onthullen strafbaar indien dit gebeurt zonder toestemming van alle deelnemers. Ook de telecommunicatiewet maakt het kennisnemen van met telecommunicatie overgebrachte tekens strafbaar met sancties van 50 tot 50.000 frank. Hoe kan een werkgever deze wetten respecteren en toch controleren? Smedts suggereert: "Vraag de toestemming voor controle aan alle deelnemers van het informaticaverkeer voor zowel e-mail als internet. Stel dus parallel met een 'car policy' een 'e-policy' op en laat deze onderschrijven door alle werknemers. Toegang tot het internet wordt enkel verleend door op OK te klikken naast de boodschap dat de werkgever deze actie mag controleren. De toestemming van de ontvanger van e-mailberichten wordt verkregen door te vermelden dat de e-mail enkel verstuurd wordt voor professionele doeleinden en dus mag gelezen worden door de werkgever. Enkel indien deze voorzorgen werden genomen, kunnen bewijzen van misbruik aanvaard worden."

5. Bedrijfsfraude kost gemiddeld 1,4 miljoen

Gemiddeld besteedde het topmanagement dagelijks twee tot vier uur aan het dossier. Bovendien veroorzaakten de misdrijven ook heel wat bijkomende schade - collatoral damage - aan het imago van de vennootschap.
Dat blijkt allemaal uit de Global Economic Crime Survey van PricewaterhouseCoopers (PwC). Rudy Hoskens, directeur Dispute Analysis & Investigations van PwC: "Het aantal misdrijven blijft ongeveer gelijk, maar de bedragen stijgen met 40%.
Economische fraude is een onderschat, maar belangrijk fenomeen. Naast de gewone diefstal van bedrijfsgoederen door eigen werknemers kampen de ondernemingen steeds meer met omkoopschandalen en het ontduiken van intellectuele eigendomsrechten. Door de toenemende handel met de BRIC-landen, die massaal kopiëren, verliezen heel wat bedrijven aan royalties."
Wereldwijd blijft smeergeld een plaag. In de huidige globalisering van de economie worden de Belgische bedrijven steeds meer met corruptie geconfronteerd. De Belgische respondenten laten een stijging met 5% naar 16,5% optekenen. Kijk maar naar de zwarte kas van het Duitse technologieconcern Siemens, die meer dan een miljard euro bedroeg. Hoskens: "Vooral zaken doen met een van de zeven snelst groeiende landen - Brazilië, China, India, Indonesië, Mexico, Rusland en Turkije - houdt risico's in. Daar vindt dubbel zo veel diefstal plaats als verwacht. Maar ook in eigen land duikt het probleem van de steekpenningen op. Niet minder dan 10% van de ondernemingen zegt benaderd te zijn met een Belgisch voorstel van smeergeld. Hiervan bekent 70% ook betaald te hebben om de opdracht in de wacht te slepen. Op die manier is België naar de 20ste plaats gezakt in de rangschikking van minst corrupte landen die wordt opgemaakt door Transparancy International."
Gelukkig begint het management bewust te geraken van bedrijfsfraude. Naast interne audit schakelen zij steeds meer externe adviseurs, zoals PwC, in. Maar 43% van de misdrijven komt toevallig aan het licht, vooral dank zij interne kliklijnen. In tegenstelling tot de Angelsaksische landen zijn de zogenaamde klokkenluiders in België echter niet wettelijk beschermd. Daar zou de overheid wat aan moeten doen."

6. Vertrouwen vormt basis voor bedrijfsfraude

Fraude komt voor binnen vrijwel iedere organisatie. Dat stelt Gerd Hoffmann, directeur van Hoffmann Bedrijfsrecherche. Gemiddeld kost fraude zes procent van de bedrijfswinst. Fraudes leiden altijd tot onrust en schade en kunnen in sommige gevallen zelfs uitlopen op een faillissement. ??Uit de jaarlijkse Hoffmann Statistiek blijkt dat er sinds 1994 maar weinig veranderd is op het gebied van fraude. Volgens Hoffmann hebben bedrijven en instellingen de afgelopen tien jaar maar weinig bijgeleerd, aangezien een groot deel van de fraude relatief gemakkelijk en goedkoop te verhelpen is.??

Bespreekbaar?

Nieuwe regels van accountantsorganisatie NIVRA moeten het vergemakkelijken om fraude bespreekbaar te maken. Bedrijven worden meerdere malen per jaar door fraude getroffen, zo blijkt uit NIPO-onderzoek. Gemiddeld krijgen bedrijven jaarlijks 5,9 keer met fraude te maken. Volgens Bart Bruin, registeraccountant en divisiedirecteur van 4iTrust, zijn directiefraude en fraude door het hoger management de meest voorkomende vormen van werknemersfraude. Volgens Hoffmann vormt vertrouwen doorgaans een uitstekende basis voor fraude, aangezien dit ertoe leidt dat de controle minder wordt.

7. Verdachten grootste bedrijfsfraude Duitsland veroordeeld

Een rechtbank in Mannheim heeft dinsdag hoge straffen opgelegd aan twee ex-directeuren van het boorbedrijf FlowTex. Het tweetal, Manfred Schmider en Klaus Kleiser, liet FlowTex bij het faillissement achter met een schuld van 4,32 miljard mark (2,2 miljard euro) en wordt daarmee verantwoordelijk gehouden voor de grootste bedrijfsfraude uit de naoorlogse geschiedenis van Duitsland.?Schmider krijgt twaalf jaar cel wegens bedrog, samenzwering tot bedrog en beleggingsfraude. Voor dezelfde feiten moet Kleiser negen jaar naar de gevangenis.??Volgens het openbaar ministerie klopten Schmider en Kleiser banken en leasemaatschappijen geld uit de zak door booropdrachten te fingeren. In financieringsaanvragen werd gezegd dat FlowTex over meer dan drieduizend boorsystemen beschikte, terwijl dat er maar 275 waren. Om hun bedrijf enigermate te saneren wilden Schmider en Kleiser aandelen gaan uitgeven, wat tot de aanklacht van beleggingsfraude leidde. De eerste aandelenuitgifte van 250 miljoen euro werd enkele dagen voor de arrestatie van het duo, op 4 februari vorig jaar, ingetrokken.?De advocaten van Schmider en Kleiser hadden aangevoerd dat banken, leasemaatschappijen en accountants medeschuldig waren aan het bedrog omdat ze FlowTex nooit goed hadden gecontroleerd.

8. Fraude blijft bedrijven teisteren

Na al de publiciteit rond bedrijfsschandalen zou je denken dat sjoemelaars zich even gedeisd houden. Voorlopig is daar niks van te merken.
In de afgelopen tien jaar publiceerde de wereldwijde zakelijke nieuwsdienst Reuters 385.000 berichten over bedrijfsfraude. De jongste tijd zijn het er 90.000 per jaar geworden.
Geen wonder dat adviesfirma Ernst & Young geen verbetering vaststelt in haar jongste tweejaarlijkse peiling naar misdrijven en onregelmatigheden binnen de ondernemingen.
Van de 400 ondervraagde algemeen directeuren had meer dan de helft in de voorbije twee jaar af te rekenen gekregen met een ernstige fraudezaak. Dat gaat dan niet over akkefietjes, maar om duizenden tot honderdduizenden euro's per keer.
Slechts de helft van het geld konden ze recupereren. Meestal niet bij de daders, maar via hun speciale verzekering tegen fraude. In werkelijkheid is de factuur nog hoger. Naar schatting vier fraudegevallen op tien worden nooit ontdekt.

Wie werd betrapt?
Volgens de ondervraagde bedrijfsleiders waren de ontmaskerde daders:
• leveranciers (4 procent van de gevallen)
• klanten (5 procent)
• misdaadbendes (6 procent)
• werknemers (30 procent)
• leidinggevenden (55 procent).
In 85 procent van de gevallen werden de schuldigen dus in eigen huis gevonden. Dat komt overeen met eerdere studies.
Alleen bleken deze keer meer dan de helft van de daders managers. Twee jaar geleden was dat één derde.
Die scherpe toename van diefstal of zwendel door leidinggevenden is sterk toe te schrijven aan één groep. Van de honderd betrapte managers waren er 85 minder dan één jaar benoemd in hun functie.

9. Vier methoden om bedrijfsfraude te voorkomen

ondervraagde beursgenoteerde ondernemingen slachtoffer geworden van fraude, zo blijkt uit een internationale studie van Ernst & Young. In bijna de helft van de gevallen kwam de schade uit op meer dan 100.000 dollar per geval. ??In ruim de helft van de gevallen waren eigen managers verantwoordelijk en ruim 30 procent kwam op het conto van medewerkers. ??

Fraudebestrijding?

Een bedrijf kan integriteit op vier niveaus aanpakken:

De wet- en regelgeving kennen en uitvoeren;
Het aanbrengen van functiescheidingen (deze voorkomen dat werknemers in situaties terecht komen waar tegenstrijdige belangen kunnen meespelen);
Een duidelijk personeelsbeleid (welke taken en verantwoordelijkheden krijgt een nieuwe collega);
Laten weten wat de bedrijfscultuur is en dit uitstralen.

10. Nooit leuk: interne fraude

Tuincentra zijn dankbare objecten voor fraude door medewerkers. Er is doorgaans veel cash geld aanwezig, de goederenstroom is er enorm en tuinartikelen kunnen na diefstal op een gemakkelijke manier te gelde gemaakt worden. Van de totale derving van de omzet zou 60% toe te rekenen zijn aan het eigen personeel en 40% aan klanten. Aldus René Terwey, directeur van bedrijfsfraudebestrijder VMB security & solutions.??"Tuincentra", stelt hij, "zijn gevoelig voor interne fraude. Niet alleen is er veel cash aanwezig, maar ook talloze LVT-producten. Dat zijn de zogenoemde Leuk Voor Thuis-producten; spullen die je leuk zelf kunt gebruiken of die bijvoorbeeld via Marktplaats.nl gemakkelijk verkoopbaar zijn. Denk aan vijverpompen, exotische planten of kostbare bestrijdingsmiddelen. Raak je als dief een vijverpomp op internet snel kwijt, dan is de verleiding groot om er nog wat meer van achterover te drukken."??Terwey kent het klappen van de zweep - vooral in de retail en horeca waar zijn bedrijf actif is. Kijkend naar zwakke punten signaleert hij dat tuincentra extra gevoelig zijn voor interne fraude.??"Hoe vaak komt het niet voor dat klanten met een bonnetje een product bij de achteruitgang moeten afhalen? Personeel dat kwaad wil, kan een vriend van buiten inschakelen die zonder bonnentje bij de achteringang onopvallend zijn auto vollaadt. Dat gaat in dit soort winkels veel makkelijker dan bij de supermarkt bijvoorbeeld, waar je niet zo makkelijk met onbetaalde spullen langs de kassa kunt komen."??Diefstalrisico?Terwey schat dat van de totale derving door fraude maar liefst zestig procent is toe te rekenen aan het personeel. "Wil daar wat aan gebeuren dan moet je als ondernemer eerst het diefstal risico onderkennen. Dat kan lastig zijn, zeker naar het eigen personeel toe."?Er is verschil tussen normale en criminele derving. Bij normale derving gaat het om inkomstenverlies doordat bijvoorbeeld plantjes niet meer verkoopbaar zijn en weggegooid moeten worden. Terwey raadt aan bij te houden hoeveel plantjes er zoal weggegooid worden. "Als je dat niet registreert, kan een medewerker ook twee goede plantjes in zijn of haar eigen zak steken. Registratie maakt controle gemakkelijker."??Voorraad tellen?Terwey vervolgt: "Het zou het mooiste zijn als je dagelijks de hele voorraad telt: Dat doen bijvoorbeeld telecombedrijven. Maar bij tuincentra is dat niet zo gemakkelijk; je kunt niet iedere dag je plantjes gaan tellen. Daardoor kan het zomaar gebeuren dat de boekhouder na de jaarlijkse inventarisatie meldt dat er een behoorlijk verschil bestaat tussen de boeken en de praktijk. 'Hoe kan dat', vraagt de ondernemer zich af. Wellict is het personeel een eigen handeltje begonnen."?Terweys advies luidt om een electie gevoelige artikelen te maken - bijvoorbeeld van de vijverpompen of het gereedschap. Die selecties ga je dan wekelijks tellen en vergelijken met de kassa aanslagen. "Als er onverklaarbare verschillen optreden, kun je actie ondernemen."??Verborgen camera?Die actie kan worden ondernomen door bijvoorbeeld een verborgen camera op te hangen. Terwey: "Dan moet een vermoeden bestaan dat er een strafbaar feit is gepleegd. En ook moet je aan je medewerkers kenbaar maken dat er bij vermoeden van fraude met verborgen camera's gewerkt kan worden. Dat kan bijvoorbeeld in het huishoudelijk reglement geregeld worden."?Er is volgens Terwey geen controle op het plaatsen van een verborgen camera. "De wetgever bepaalt wat wel en niet mag. In geval van problemen zal de rechter achteraf toetsen. Als je als ondernemer maatregelen wilt nemen, is het goed om te weten dat er drie soorten beveiliging zijn: organisatorische, bouwkundige en elektronische. Het goede nieuws is dat de organisatorische maatregelen het goedkoopst zijn om in te voeren en tevens het meeste resultaat hebben. De bouwkundige maatregelen zoals het aanbrengen van dubbel glas, rolluiken en goede sloten, zijn vaak het duurst en blijken het minste effect te hebben. Ook het toepassen van speciale elektronica is relatief duur.??Codes veranderen?Organisatie is dus een cruciale factor. Terwey geeft een voorbeeld: "Het sleutelbeheer en de bijbehorende alarmcodes vormen vaak een zwak punt in de organisatie. Sleutels inclusief de bijbehorende codes circuleren vaak nog bij personeel dat al vertrokken is. Het komt voor dat dan een jaar later de tent wordt leeggehaald. Codes moet je regelmatig veranderen." ?Nog zo'n voorbeeld op het organisatorische vlak betreft de aanname van nieuw personeel. "Vaak duurt het sollicitatiegesprek niet langer dan een uur en wordt de sollicitant op zijn blauwe ogen vertrouwd. Die krijgt als hij is aangenomen meteen de sleutel mee. Een wat uitgebreide screening vooraf kan heel wat problemen voorkomen. Gek genoeg gebeurt dat nog heel weinig."?Een belangrijk organisatorisch principe is het zogenoemde vier-ogen-principe: "Laat altijd de kassa door twee personene tellen en stort het geld ook af met twee personen."?Terwey adviseert tuincentra om bij alle in- en uitgangen en bij de kassa's camera's te hangen. "Er vindt bijvoorbeeld veel fraude met retouren plaats. Als iemand een vijverpomp terugbrengt, wordt deze retour gescand. De kassa blijft kloppen, maar de caissiere zou de pomp weleens kunnen houden. De camera kan ook zo aan de kassa gekoppeld worden, dat hij als het ware de kassabonnen meeleest. Je kunt de camera zo laten 'zoeken' naar een bepaald type transacties, bijvoorbeeld van boven de honderd euro.?Terwey geeft nog een voorbeeld: "In een tuincentrum waar bijvoorbeeld sierbestrating wordt verkocht, informeert de klant of het personeelslid ook weet wie de tegels kan leggen. Dan moet duidelijk zijn of het is toegestaan dat de medewerker het zelf doet, of dat er bijvoorbeeld contacten met bedrijven zijn die het in opdracht van het tuincentrum doen. Zo creëer je duidelijkheid voor het personeel, dat weet wat wel en wat neit is toegestaan."??Verzuimfraude?Wanneer moet je als ondernemer op onderzoek uit naar je zieke werknemer? "Vaak zijn er indicaties", licht Terwey toe. "Een personeelslid heeft bijvoorbeeld gezien dat zijn collega bijklust, terwijl hij zich ziek had gemeld. Of er zit een bepaalde regelmaat in het ziekteverzuim, iemand is bijvoorbeeld eens in de twee weken op een vaste dag ziek, omdat hij dan een klusje buiten de deur heeft." ?"Vaak is het ook het onderbuigevoel van de ondernemer dat er iets niet klopt. Dat komt negen van de tien keer uit, is ons gebleken. Als bedrijven ons inschakelen, gaan we de betreffende 'verdachte' persoon bijvoorbeeld schaduwen. We kunnen het bewijs dan meestal vrij vlot leveren. Er vindt een confronterend gesprek plaats en de persoon in kwestie wordt soms op staande voet ontslagen."?Ook digitale fraude komt volgens Terwey steeds vaker voor. Zo worden bijvoorbeeld nota's vervalst, simpelweg door een logo van een bedrijf van internet te halen. "Daarom is het zaak om verantwoordelijkheden en bevoegdheden in het bedrijf goed te scheiden. Zorg er bijvoorbeeld voor dat degene die inkoopt, niet tegelijk ook de rekeningen tekent."?Nog een vuistregel die Terwey graag wil aanreiken om te bepalen of er maatregelen moeten worden genomen, is de formule Risico = kans x Effect. Hoe groot is de kans dat een vijverpomp gestolen wordt? Het effect is honderd euro derving als die pomp honder euro kost.?"Het risico is beperkt, de zaak zal niet failliet gaan. Maar wat gebeurt er nu als er een heel pallet vijverpompen wordt gestolen? Als dit vaak gebeurt, kan een zaak daar wel failliet aan gaan. En dan is het noodzakelijk om maatregelen te nemen."